5 E MODELI ORQALI O’QUVCHILARDA KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH (MATEMATIKA FANI MISOLIDA) - Mansurova Umida Mansur qizi (JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 2025)
4-sinf: matematika (dars ishlanma) Mavzu:Yuza va perimetr Dars turi:yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi. Darsning maqsadlari: Talimiy: Geometrik shakllarning yuzasini va peremetrini hisoblash formulasi va amaliy qo’llanilishini o’rgatish. Tarbiyaviy:O’quvchilarni mantiqiy fikrlashga va kreativ yondashuvga yo’naltirish. Rivojlantiruvchi: 5 E modeli asosida o’quvchilarning kreativ fikrlash ko’nikmalarini rivojlantirish . Kerakli materiallar:geometric shakllar, markerlar,interaktiv doska,masalalar yozilgan doska,masalalar yozilgan kartochkalar. Dars metodlari:savol-javob,sherigini top metodi. Darsning borishi: I.Tashkiliy qism:o’z ichiga salomlashish,navbatchi axboroti,darsga tayyorgarlikni oladi. II.O’tilgan mavzuni takrorlash:o’quvchilarda “vaqt”mavsudida savol-javob o’tkazish .So’ngra o’tilgan mavzu yuzasidan “Singan tuxum” o’yini o’tkaziladi. “Singan tuxum” metodi 1.Bir sutka necha soat? • 1 d necha soatga teng? 3.d+234h=? 4.6d-68h=? “Singan tuxum metodida singan tuxumlarning bir tomonida savollar bir tomonida javoblar yoziladi o’quvchilar savollarga mos javoblarni topib tuxum bo’laklarini birlashtiradilar. • Yangi mavzu bayoni: 5 E modeli bosqichlari asosida Bugungi mavzu o’quvchilarga yoritib berildi. 1.Engage(jalb qilish) Vaqt:5 daqiqa • O’quvchilarni e’tiborini jalb qilish uchun kichik bir topshiriq beriladi: “Bir shakl bor, uzunligi 5 sm, eni 4 sm. Bu shaklning yuzasi va peremetri necha smdan iborat?” • O’quvchilardan o’z fikrlarini aytib berish so’raladi. • Savo:”To’g’ri to’rtburchakning yuzasini qanday toppish mumkin? 2.Explore (tadqiq qilish) Vaqt:10 daqiqa • O’quvchilarga to’ri to’rtburchakning qog’oz maketlari tarqatiladi. • Ular ushbu maketlarni yuzasini va peremetrini hisoblash bo’yicha mustaqil ish olib borishadi. • Jarayon davomida o’quvchilar bir-birlariga savollar berib,guruhlarda ishlashadi. 3.Explain (Tushuntirish) Vaqt:10 daqiqa • O’qituvchi to’g’ri to’rtburchakning yuzini va peremetrini hisoblash formulasini tushuntiradi. MULOHAZALAR. • P=2x(a+b) to’g’ri tortburchakning peremetrinini hisoblash formulasi. • S=axb to’g’ri tortburchakning yuzini hisoblash formulasi. • S=4x kvadrat yuzini hisoblash formulasi “S=axb” (uzunlin va eni ko’paytiriladi). • Misollar:O’qituvchi doskada bir nechta misol yechib ko’rsatadi. • O’quvchilar o’zlari topgan natijalarni formula yordamida tasdiqlashadi. 4.Elaborate (kengaytirish) Vaqt:10 daqiqa • O’quvchilarga turli qiyinchilik darajasidagi masalalar beriladi: a.To’g’ri to’rtburchakning eni 8 sm,eni 6 sm.yuzasini va peremetrini toping. b.Shaklning bir tomoni 10 sm, ikkinchi tomoni esa nomalum. Yuzasi 50sm bo’lsa , ikkinchi tomonni toping * guruhlarda ishlash orqli har xil yechim yo’llarini muhokama qilishadi. * o’quvchilarni masalalarni kreativ tarzda yechishga undash: masalan,shakllarni turli materiallardan yasab, yuzasini va peremetrini hisoblash. • Evalute(Baholash) Vaqt:5 daqiqa • O’quvchilarga kichik test yoki masala beriladi: “Agar to’g’ri tortburchakning uzunligi 12 sm eni 5 sm bolsa, uning yuzasi va peremetri qancha? • O’quvchilar o’z yechimlarini doskada korsatadilar. • Baholash ish jarayonidagi faol ishtirok,to’g’ti javoblar va kreativ yondashuv e’tiborga olinadi. Kutilayotgan natijalar: • O’quvchilar geometrik shakllarni yuzasini va peremetrini hisoblash formulasini tushunadilar va amalda qo’llay oladilar . • Ularning kreativ va mantiqiy fikrlash ko’nikmalari rivojlanadi. • Guruhlarda ishlash orqali o’z fikrlarini ochiq ifoda eta olishadi. Uyga Vazifa: • To’g’ri to’rtburchak shaklidagi o’z xonangizning pol yuzasini va peremetrini hisoblang. • Shakllarning yuzasini va peremetrini toppish bo’yicha o’z masalangizni o’ylab toping va uni yeching.