5 E MODELI ORQALI O’QUVCHILARDA KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH (MATEMATIKA FANI MISOLIDA) - Mansurova Umida Mansur qizi (JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 2025)
4-sinf: matematika (dars ishlanma)Mavzu:Yuza va perimetrDars turi:yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi.Darsning maqsadlari:Talimiy: Geometrik shakllarning yuzasini va peremetrini hisoblash formulasi va amaliy qo’llanilishini o’rgatish.Tarbiyaviy:O’quvchilarni mantiqiy fikrlashga va kreativ yondashuvga yo’naltirish.Rivojlantiruvchi: 5 E modeli asosida o’quvchilarning kreativ fikrlash ko’nikmalarini rivojlantirish .Kerakli materiallar:geometric shakllar, markerlar,interaktiv doska,masalalar yozilgan doska,masalalar yozilgan kartochkalar.Dars metodlari:savol-javob,sherigini top metodi.                          Darsning borishi:I.Tashkiliy qism:o’z ichiga salomlashish,navbatchi axboroti,darsga tayyorgarlikni oladi.II.O’tilgan mavzuni takrorlash:o’quvchilarda “vaqt”mavsudida savol-javob o’tkazish .So’ngra o’tilgan mavzu yuzasidan “Singan tuxum” o’yini o’tkaziladi.“Singan tuxum” metodi1.Bir sutka necha soat?• 1 d necha soatga teng?3.d+234h=?4.6d-68h=?“Singan tuxum metodida singan tuxumlarning bir tomonida savollar bir tomonida javoblar yoziladi o’quvchilar savollarga mos javoblarni topib tuxum bo’laklarini birlashtiradilar.• Yangi mavzu bayoni:5 E modeli  bosqichlari asosida Bugungi mavzu o’quvchilarga yoritib berildi.1.Engage(jalb qilish)Vaqt:5 daqiqa• O’quvchilarni e’tiborini jalb qilish uchun kichik bir topshiriq beriladi:“Bir shakl bor, uzunligi 5 sm, eni 4 sm. Bu shaklning yuzasi va peremetri necha smdan iborat?”• O’quvchilardan o’z fikrlarini aytib berish so’raladi.• Savo:”To’g’ri to’rtburchakning yuzasini qanday toppish mumkin? 2.Explore (tadqiq qilish)Vaqt:10 daqiqa• O’quvchilarga to’ri to’rtburchakning qog’oz maketlari tarqatiladi.• Ular ushbu maketlarni yuzasini va peremetrini hisoblash bo’yicha mustaqil ish olib borishadi.• Jarayon davomida o’quvchilar bir-birlariga savollar berib,guruhlarda ishlashadi.3.Explain (Tushuntirish)Vaqt:10 daqiqa• O’qituvchi to’g’ri to’rtburchakning yuzini va peremetrini hisoblash formulasini tushuntiradi.                                   MULOHAZALAR.• P=2x(a+b) to’g’ri tortburchakning peremetrinini hisoblash formulasi.• S=axb to’g’ri tortburchakning yuzini hisoblash formulasi.• S=4x kvadrat yuzini hisoblash formulasi “S=axb” (uzunlin va eni ko’paytiriladi).• Misollar:O’qituvchi doskada bir nechta misol yechib ko’rsatadi.• O’quvchilar o’zlari topgan natijalarni formula yordamida tasdiqlashadi.4.Elaborate (kengaytirish)Vaqt:10 daqiqa• O’quvchilarga turli qiyinchilik darajasidagi masalalar beriladi:a.To’g’ri to’rtburchakning eni 8 sm,eni 6 sm.yuzasini va peremetrini toping.b.Shaklning bir tomoni 10 sm, ikkinchi tomoni esa nomalum. Yuzasi 50sm bo’lsa , ikkinchi tomonni toping*  guruhlarda ishlash orqli har xil yechim yo’llarini muhokama qilishadi.* o’quvchilarni masalalarni kreativ tarzda yechishga undash: masalan,shakllarni turli materiallardan yasab, yuzasini va peremetrini hisoblash.• Evalute(Baholash)Vaqt:5 daqiqa• O’quvchilarga kichik test yoki masala beriladi:“Agar to’g’ri tortburchakning uzunligi 12 sm eni 5 sm bolsa, uning yuzasi va peremetri qancha?• O’quvchilar o’z yechimlarini doskada korsatadilar.• Baholash ish jarayonidagi faol ishtirok,to’g’ti javoblar va kreativ yondashuv e’tiborga olinadi.Kutilayotgan natijalar:• O’quvchilar geometrik shakllarni yuzasini va peremetrini hisoblash formulasini tushunadilar va amalda qo’llay oladilar .• Ularning kreativ va mantiqiy fikrlash ko’nikmalari rivojlanadi.• Guruhlarda ishlash orqali o’z fikrlarini ochiq ifoda eta olishadi. Uyga Vazifa:• To’g’ri to’rtburchak shaklidagi o’z xonangizning pol yuzasini va peremetrini hisoblang.• Shakllarning yuzasini va peremetrini toppish bo’yicha o’z masalangizni o’ylab toping va uni yeching.